Q. సమకాలీన భారతదేశంలో కుల వివక్ష మరియు సంఘర్షణలు సామాజిక సంబంధాలు మరియు రాజకీయ పరిణామాలపై చూపిన ప్రభావాన్ని విశ్లేషించండి.

పరిచయం:
“కులం అనేది మనస్తత్వం,” అని డాక్టర్ బి. ఆర్.అంబేద్కర్ ప్రకటించారు, ఇది భారత దేశంలో పాతుకుపోయిన కుల వ్యవస్థను సూచిస్తుంది. రాజ్యాంగంలోని 15, 17, 46వ అధికరణల వంటి రక్షణలు ఉన్నప్పటికీ, కులం ఇప్పటికీ సామాజిక సంబంధాలను, అధికారం, గౌరవాన్ని రూపొందిస్తూ సమానత్వం, సోదరభావం అనే రాజ్యాంగ ఆదర్శాలను బలహీనపరుస్తోంది.

విషయం:
అ. సామాజిక సంబంధాలపై ప్రభావం
1. నిరంతరంగా కొనసాగుతున్న సామాజిక బహిష్కరణ
a. 15వ అధికరణ వివక్షను నిషేధిస్తుంది. అయినప్పటికీ పాఠశాలలు, బహిరంగ ప్రదేశాలలో కుల పక్షపాతం వ్యాపించి ఉంది. b. ఉదాహరణ: రాజస్థాన్‌లో (2021) ఒక దళిత వంటమనిషిని, మధ్యాహ్న భోజన పథకంలో ఆమె పాత్రను ఉన్నత కులాలు వ్యతిరేకించడంతో తొలగించారు.

2. కుల ఆధారిత హింస
a. 17వ అధికరణ అస్పృశ్యతను రద్దు చేసినప్పటికీ, హింస అనేది దళిత ఆత్మగౌరవాన్ని అణచివేసే సాధనంగా కొనసాగుతోంది.
b. ఉదాహరణలు: ఖైర్లాంజీ ఊచకోత (2006), ఉనా దాడి (2016) వంటివి దళిత హక్కుల పట్ల జరిగే క్రూరత్వాన్ని వెల్లడిస్తాయి. c. NCRB 2021: షెడ్యూల్డ్ కులాలపై 50,900కి పైగా నేరాలు నమోదయ్యాయి.

3. ప్రాదేశిక, ఆర్థిక విభజన
a. దళితులు గెట్టోలలో నివసిస్తూ, అహ్మదాబాద్‌లోని జుహాపురా వంటి వేరుచేయబడిన ప్రాంతాల్లో ప్రాథమిక సౌకర్యాల కొరతను ఎదుర్కొంటున్నారు.
b. ఆక్స్‌ఫామ్ (2022): SC/ST స్వయం ఉపాధి గల వారు ఇతరుల కంటే 33% తక్కువ ఆదాయం పొందుతున్నారు. ఇది తీవ్రమైన అసమానతను చూపిస్తుంది.

4. సోదరభావం యొక్క క్షీణత
a. 51A(e) అధికరణ సోదరభావాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది, కానీ పాలనలో కుల పక్షపాతం కొనసాగుతోంది.
b. ఉదాహరణ: తమిళనాడులో దళిత పంచాయతీ నాయకులను కార్యాలయ ప్రవేశం, జెండా ఎగురవేయడాన్ని నిరాకరించారు.

బి. రాజకీయాలపై ప్రభావం
1. కుల ఉద్యమాల ఆవిర్భావం
a. BSP, మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి (MRPS) వంటి ఉద్యమాలు కులాన్ని గుర్తింపు, న్యాయం కోసం సమీకరణ శక్తిగా చూపిస్తాయి.
b. తెలంగాణలో MRPS మాదిగల ఉప-వర్గీకరణ కోసం చేసిన పోరాటం స్థానిక రాజకీయ చైతన్యానికి నిదర్శనం.

2. రిజర్వేషన్ ద్వారా రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం
a. 330, 332, 243D, 243T అధికరణలు పార్లమెంటు, అసెంబ్లీలు, పంచాయతీలలో SC/ST పాల్గొనడాన్ని తెలియజేస్తుంది.
b. ఛత్తీస్‌గఢ్, బీహార్‌లో SC/ST నాయకులు కీలక రాజకీయ పాత్రలు పోషిస్తున్నారు.

3. చట్టపరమైన వ్యతిరేకత
-సుభాష్ కాశీనాథ్ మహాజన్ (2018) తీర్పు SC/ST చట్ట రక్షణలను బలహీనపరిచింది. దీనికి వ్యతిరేకంగా దేశవ్యాప్త నిరసనలు జరిగి, పార్లమెంటు ద్వారా పునరుద్ధరణ జరిగింది.

4. డిజిటల్ ఉద్ధృతి, వ్యతిరేక కథనాలు
-దళిత కెమెరా, అంబేద్కర్ స్టూడెంట్స్ అసోసియేషన్, ఈక్వాలిటీ ల్యాబ్స్ వంటి వేదికలు యువతను సాధికారపరిచి, ఆన్‌లైన్ కుల వ్యతిరేకతను విస్తరిస్తున్నాయి.

5. గుర్తింపు ఆధారిత సంక్షేమ రాజకీయాలు
-తెలంగాణలో దళిత బంధు యోజన, SCSP వంటి కుల-కేంద్రిత పథకాలు కుల ఆధారిత రాజకీయ వ్యూహాలను ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.

ముందడుగు:
1. రక్షణ చట్టాల అమలు
-SC/ST PoA చట్టం (1989) ను సమయబద్ధ విచారణలు, బాధితులకు పరిహారం, గ్రామీణ స్థాయిలో న్యాయ సహాయంతో బలోపేతం చేయాలి.

2. సమ్మిళిత విద్య
-పాఠశాల పాఠ్యాంశాలలో కుల వ్యతిరేక విలువలు, రాజ్యాంగ ఉద్దేశాన్ని చేర్చాలి. కుల పక్షపాతానికి వ్యతిరేకంగా ఉండే సమ్మిళిత తరగతి గదులను ప్రోత్సహించాలి.

3. ఆర్థిక సాధికారత చర్యలు
-స్టాండ్-అప్ ఇండియా, దళిత బంధు, SCSP, TSP, PM కౌశల్ వికాస్ యోజన వంటి లక్ష్యిత పథకాలను వ్యవస్థాపక ఉన్నతి కోసం విస్తరించాలి.

4. ఉప-వర్గీకరణ ద్వారా ప్రజాస్వామ్య లోతు
-MRPS సమర్థించినట్లు, SC వర్గంలో ఉప-వర్గీకరణను అమలు చేసి, అంతర్గత కుల వ్యత్యాసాలను పరిష్కరించాలి.

5. సోదరభావ ప్రచారాలు, సామాజిక సంభాషణ
-విద్యావేత్తలు, మత నాయకులు, పౌర సమాజంతో దేశవ్యాప్త అవగాహన కార్యక్రమాలను ప్రారంభించి, కులాంతర సామరస్యం, గౌరవాన్ని నిర్మించాలి.

ముగింపు
ఈ రోజు కుల వ్యవస్థ అనేది బయటకు కనిపించే విధంగానే కాక కనబడని ఎన్నో సమస్యలను సృష్టిస్తుంది. జస్టిస్ రోహిణి కమిషన్ గుర్తించినట్లు, SC రిజర్వేషన్ ప్రయోజనాలలో 90% కేవలం 25% ఉప-కులాలకు మాత్రమే చేరుతున్నాయి. ప్రజాస్వామ్యం లోతుగా వెళ్లాలంటే, అది న్యాయాన్ని అంచుల వరకు మాత్రమే కాక, అంచులలోని ప్రతి ఒక్కరికీ చేరేలా చేయాలి.