Q. తెలంగాణలో వ్యవసాయ సంక్షోభానికి దోహదపడే ప్రధాన కారకాలను పరిశీలించండి. ఇది వ్యవసాయ కార్మికులపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతుంది? అలాగే లక్షిత విధానాలు వారి సామాజిక-ఆర్థిక దుర్బలతను ఎలా తగ్గించగలవు?

పరిచయం:
తెలంగాణలో వ్యవసాయ సంక్షోభం అప్పుల భారం, వాతావరణ ఆఘాతాలు, మరియు వ్యవసాయ లాభసాటితనం తగ్గడం వంటి కారణాల నుండి ఉద్భవిస్తుంది. NABARD ఆల్ ఇండియా రూరల్ ఫైనాన్షియల్ ఇన్‌క్లూజన్ సర్వే (2021) ప్రకారం, 70% కంటే ఎక్కువ సాగుదారులు అప్పుల్లో ఉన్నారు. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ హెచ్చరించినట్లు, ఉత్పాదకత లేని భూమి బానిసత్వంగా మారుతుంది—ఇది అనేక కౌలు రైతులకు, కూలీలకు సంబంధించిన వాస్తవ పరిస్థితిని తెలియజేస్తుంది.

విషయం:
A. తెలంగాణలో వ్యవసాయ సంక్షోభానికి ప్రధాన కారణాలు
1. వర్షాధార సాగు మరియు వాతావరణ ఆఘాతాలు
● మిషన్ కాకతీయ, కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టులు ఉన్నప్పటికీ, 55% కంటే ఎక్కువ సాగు భూమి వర్షంపై ఆధారపడుతుంది.
● అనియమిత ఋతుపవనాలు ఖరీఫ్ విత్తనాలను ప్రభావితం చేసి, పంట వైఫల్యానికి దారితీస్తాయి.

2. పెరుగుతున్న పెట్టుబడి ఖర్చులు మరియు మార్కెట్ అస్థిరత
● 2020 తర్వాత ఎరువులు, విత్తనాలు, డీజిల్ ఖర్చులు విపరీతంగా పెరిగాయి.
● రైతు బంధు సహాయం ఉన్నప్పటికీ, కనీస మద్దతు ధర (MSP) అమలు అసమానంగా ఉంది.

3. భూమి విభజన మరియు కౌలు సమస్యలు
● సుమారు 28% రైతులు కౌలు సాగుదారులు, వీరికి తరచూ అధికారిక గుర్తింపు లేక సంస్థాగత రుణాల నుండి మినహాయించబడతారు.

4. అప్పుల ఊబి మరియు రైతు ఆత్మహత్యలు
● NCRB గణాంకాల ప్రకారం, రైతు ఆత్మహత్యల్లో తెలంగాణ అగ్రస్థానంలో ఉంది.
● అసంఘటిత రుణదాతలపై అధిక ఆధారపడటం ప్రమాదాన్ని మరింత తీవ్రతరం చేస్తుంది.

5. వ్యవసాయేతర వైవిధ్యీకరణ లోపం
● వ్యవసాయం తప్ప గ్రామీణ ఉపాధి మార్గాల కొరత రుతు సంబంధిత పేదరికాన్ని తీవ్రతరం చేస్తుంది.

B. వ్యవసాయ కార్మికులపై ప్రభావం
1. కూలీల స్థబ్దత మరియు రుతు సంబంధిత నిరుద్యోగం
● కరోనా తర్వాత గ్రామీణ తెలంగాణలో నిజమైన కూలీలు ఆశించినంతగా పెరగలేదు (PLFS 2022).

2. చట్టపరమైన రక్షణ లేదా ప్రయోజనాలు లేకపోవడం
● అసంఘటిత కార్మికులకు ESIC, పింఛన్లు, లేదా ప్రసూతి పథకాల ప్రయోజనాలు అందడం లేదు.

3. వలసల సంక్షోభం
● కార్మికులు హైదరాబాద్, ముంబై, లేదా గల్ఫ్ దేశాలకు వలస వెళ్ళి అక్కడ తక్కువ నైపుణ్యం, అధిక ప్రమాద ఉద్యోగాల్లో చేరతారు.

4. లింగభేద ప్రభావం
● మహిళా కార్మికులు కూలీ తేడాలు, చెల్లింపు లేని సంరక్షణ పని, మరియు వేధింపుల బెడద వంటి మూడు రెట్లు భారాన్ని ఎదుర్కొంటారు.

5. సామాజిక భద్రతా బలహీనత
-ఆసరా పింఛన్లు, ఈ-శ్రమ్ నమోదు, మరియు MGNREGA వంటి పథకాల అమలులోని లోపాలు కార్మిక స్థితిస్థాపకతను దెబ్బతీస్తాయి.

ముగింపు.
తెలంగాణలో వ్యవసాయ సంక్షోభం నిర్మాణాత్మక మరియు రైతులను మాత్రమే కాక, భూమిలేని కార్మికులను కూడా ప్రభావితం చేస్తుంది. వారి గౌరవం మరియు ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని నిర్ధారించడానికి హక్కుల ఆధారిత కార్మిక చట్టాలను విస్తరించి, 1 ( పేదరిక నిర్మూలన) మరియు 8వ( మంచి ఉద్యోగం) సుస్థిరాభివృద్ధి లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా గ్రామీణ జీవనోపాధులు, మరియు సమగ్ర భద్రతా పరిస్థితులను అమలు జరిగేలా చూడాలి.